DOĞUBAYAZITIN DÜNÜ VE BUGÜNÜ
Doğubeyazıt Ağrı il merkezinin 78 km,doğusunda Gürbulak sınır kapısının 35km batısında denizden yüksekliği 1600m.39-05ve40- 07derece enlemi ile44-02 ve44-03 boylamı arasında yer alır .Ağrı dağının eteğindeki Bayazit ovası uzerinde 2383 km,karelik alana kurulmuş 33,600 ilçe merkezinde 54,000 köylerde olmak uzere 87.000 nufuslu turkiye iran transit yolu uzerindedir. Tarihi ve turistik zenginliklere sahip turkiye'nin orta doguya açılan penceresi ve doğu anadolu'nun önemli bir ticaret merkezidir. 1514 te yavuz selim zamanında Osmanlı yönetimine geçmeden bir çok uygarlıgın beşiği olmuştur. Bazen Van bazende Erzurum eyaletine bağlı sancak merkezi olarak 1828’e değin gelen Bayazıt 1828-1829 osmanlı rus savaşında Rus savaşında Rusların eline geçmiştir .
İngiliz Fransız ve Rus dananmasının ortak saldırısıyla Osmanlı donanmasının Navarın de yok edilmesi uzerine 1827 Çarl Nikota bundan yararlanmak istedi .Ruslar plat u aşarak Osmanlı topraklarına girdiler .Önce Kars ahıskayı daha sonra Bayazıt,Diyadin,Karaköse,Eleşkirt,Ardahan ve Sarıkamış' ı ele geçirdiler.Bir yıldan fazla süren bu savaş 1829 edirne anlaşmasıyla sona erdi. Bu anlaşmaya Osmanlı devleti Rusyaya 11500000 altın savaş zarar tazminetı ödeyerek Kars Erzurum Bayazıt ve Edirneyi geri aldı.Ancak bu durum fazla uzun surmedi. 1855 te Ruslar Bayazıtı işgal etti. Kars-Bayazıt 27 yıl sonra yeniden Rusların eline geçti. 1856 Paris antlaşması ile Ruslar bu yöreyi boşalttılar ve Bayazıt birkez daha Osmanlı yönetimine geçti. Son olarak 93 harbi diye de bilnen 1877 -1878 Osmanlı Rus savaşı sırasında dogu erzuruma kadar olan butun Osmanlı toprakları yeniden Rusların eline geçti savaş başlar başlamaz rus güçleri doğu da general dergugasyan komutasında bayazıt'ı işgal ettiler. karşı koymaya çalışan Faik paşa konumutasındaki Osmanlı ordusu duzensizlik ve yetersizlik nedeniyle bozuldu. Ruslar kente gidiler 1877- 93 harbi osmanlının en büyük yıkımlarından oldu.Bölgede her ailenin bu harbe ilişkin acı bir anısı vardır .
Bu savaş ardından imzalanan ayestefonos anlaşması 3 mart 1878 ve bu anlaşmayı yürürlükten kaldıran Berlin anlaşması 13 temmuz 1878 osmanlı topraklarının buyuk bir bölümünü Rusların eline geçmesini onayladı. Ancak o sırada İngiltere ve Rusya arasındaki anlaşmazlık bazı toprakların yeniden Osmanlı egemenliğine verilmesi sonucunu dogurdu. kars Artvin ve Ardahan rusyaya verilirken bayazıt geri alınıyordu. 1. dünya savaşında bayazıt ruslarca yeniden işgal edildi 1917 ekim devriminin ardından brestlitovsk antlaşması gereğince savaştan çekildi 14 nisan 1918 de bayazıt düşman işgalinden kurtuldu. (Kurtuluş günü olan 14 nisan her yıl coşku içerisinde kutlanmaktadır.) Ancak ermeni zulmü başladı. bu sırada Erivan gümrü ve karsı içine alan bölgede çoğunlukla Ermeniler bulunuyordu. Mondros silahların bırakılması uyarınca Osmanlı orduları kuzey batı iran' ı ve kafkasya'yı boşaltmaya başladıklarında Ermeniler gümrü eçmiyazin bölgelerini arpaçay ile kıyılarını ve Iğdır ile dolaylarını işgal ettiler. Erivan gümrü ve kars'ıda içine alan bu bölgede Ermenistan oluşturuldu. yönetimde taşnak fırkası bulunuyordu .
Bolşevik yönetimi kuruldu Sovyet Rusya ile imzalanan 16 mart 1921 de imzalanan kars anltlaşmaları ile gümrü antlaşmasında tespit edilen turk sovyen sınırı tastik edildi 23 nisan 1920 de atıf bayazit dr refik saydam hacı Mehmet önay Süleyman suadi acarbay ve şevket bayazit kurtarılmış bayazıtın temsilcileri olarak 1. dönem tbmm katıldılar
kaynak :: istanbuldaki doğubayazıtlılar
