Söz ün Etkisi - Nihat GÜLTEKİN in Köşe Yazısı

HakaN

SÖZ ÜN ETKİSİ

“Her ot kendi kökü üzerinde yeşerir “diye bir söz var.Bu aralar bunun üzerine yoğunlaşıyorum.Gerçekten de insan kendi kökü üzerinde olmadan bir çıkış yapabilir mi?Bir yazarın bir değerlendirmesinde şöyle bir ibare vardı;”Ne ararsan etrafında ara,bulursun”.Şimdi bizlerde uzun yıllardan sonra Ehmedê Xanî üzerinde durup,onu anlamaya çalışıyoruz.Kuşkusuz Xaniye olan sevgimiz biraz anlamaya dayalı bir sevgi olduğunu belirtmem gerekecek.Çünkü anladığımız oranda büyük bir sevgi olayını yaşadığımızı vurgulamam da yarar var.Bu kadim toprakların kökünü,tarihini ve sosyal gerçekliğine yolculuk insani bir çok yönde etkilemektedir.İnanıyorum ki bu anlama dayalı sevgimiz giderek bir aşka dönüşecektir.

Xaninin yaşadığı dönemlerden(1651-1707) bu yana coğrafyamızda onbinlerce kişilikler gelip geçti.Onbinlerce ağa, bey, sultan, padişah gelip gitti, onlardan hiçbirinin adını ve sanını bilmiyoruz ve tartışmıyoruz.Hatta bizim yüreğimizde ve beynimizde bir anlam sevgisi kıvılcımına dönüşmedi.Ama Ehmedê Xani'nin adını bilmeyenimiz yok gibi. Hatta üzerinde tartışmayanımız,yoğunlaşmayanımız yok gibi.Demek ki Xani,bu coğrafyada yaşayan insanlarımızın yürek ve beyinlerinde anlamlı sevgi olayını gerçekleştirmiştir.Halkın günlük yaşamındaki yeminlerinde “Xani Baba” ve “Sere Ehmedê Xanî” yeminleri bunun bir sonucu olarak değerlendirmek yerinde olacaktır.Dolaysıyla yaşam gücü haline gelme,diğer bir deyimle ölümsüzlük gerçeği biraz da Xani’nin yazdıklarıyla ve çabalarıyla bağlantılıdır diyebilirim.Xani’nin özellikle Mem u Zin adlı eserini okuduğumuzda kesinlikle bir tek sözün bile yersiz kullanmadığını rahatlıkla görebiliriz.Örneğin ilk cümlede bile name kavramı üç kez kullanmasına karşın,her üç kavram da ayrı anlamda kullanmıştır.Bu dil zenginliğinin esere muazzam bir derinlik ve renklilik kazandırdığını belirtebiliriz.Demek ki Xani’nin tasarımı yanında bir de böylesi bir gerçeklik var.Yani çok güzel söz derinliği,giderek eseri bir tasarım olarak paha biçilmez bir konuma getirmiştir.Düşünsel ve zengin tasarımın yanı sıra , ölümsüzlük güzel ve güçlü sözle mümkün hale gelmiştir.

Her şartta, her koşulda güzel söz hem gerekli, hem de mücadele etmek için insana büyük bir güç veriyor,ve yol gösteriyor.Sözü güçlü ve güzel olanın,yaşamı da her açıdan zengin olur . . Güçlü söz insanların yüreklerine, bedenlerine ve mücadelelerine de yardım edebilir.Ehmedê Xani’nin bu anlamda bir zirve olduğunu belirtebilirim.Bu sözlerin etkisi olacak ki Xani büyük bir eser yaratmıştır ,diye düşünüyorum. Gerçekten de söz her şeyin çaresi olabilecek güçte mi,diye çok düşünmüşlüğüm olmuştur.Şuna inanıyorum sözün bir gücü ve etkisi var insan üzerinde .İnsanlar muhakkak bundan etkileniyorlar.Bizlerde yaşamımızda doğal olarak sözün gücüne ve etkisine inanmışızdır.Çünkü çoğu kez kalbimizin ve bedenimizin en iyi ilacı sözler olmuştur.Nefessiz kaldığımız çoğu zamanlarda ,bize nefes aldıran gücün sözlerin gizeminde saklı olduğunu çoğu zaman yaşamışızdır.

Xani’yi düşündüğümde Rüstem dedesinin kılıcı yerine kalemi, ,kalkanı yerine de kağıdı seçmiştir.Adaleti kalem ve kağıtla kurmayı hedeflemiştir.Tabi bunu kurmaya çalışırken çok büyük bir söz ve kavram gücünü açığa çıkararak,kalem ve kağıda sarılmıştır.Düşünüyorum da bundan sonra da bu tür kavram ve söz gücünü açığa çıkaracak çıkışlara ihtiyaç vardır.Toplumsal gerçekliğimiz,dilimiz, kültürümüz, tarihi miraslarımız, var olma mücadelemiz için güçlü ve güzel söze ihtiyaç vardır,ve gereklidir. Hepimizin de,toplumumuzun da buna ihtiyacı vardır.Bunun açığa çıkması biraz da Xani’nin iyi anlaşılmasına bağlıdır. Xani’nın şahsında cisimleşmiş olan söz ve tavır, yüzyılımızın da kişilik örneğini bağrında taşımaktadır. Bugün Kürt kişiliğinin bundan uzak olması demek, yarın da uzak olacağı anlamına gelmemektedir.Bizler toplumsal olarak, buna ulaşmak için yoğun çaba içinde olmalı,sonuna kadar da bu direnişi yaşamın bir bütününe ulaştırmalıyız.Xani’nin söz ve tavırda sentezlediği bu kişilik, yaygınlaştırılamaz, derinleştirilemez ve bu bağlamda yaşama ilişkin belirtilen değer ve önem hayata geçirilerek verilemez ise varacağı boyut da oldukça yıkıcı olacağını unutmamız gerekir.Bu toplumsal aydınlanma gerçeğimiz için çok önemli bir veridir.

Sonuç olarak, Xani’yi anlamak sözlerin ve kavramların gizemini ,etki gücünü anlamak demektir.Xani kişiliğini anlamak demek, kim olduğumuzu, nereden gelip nereye gitmek istediğimizi, niçin yaşadığımızı ve ne istediğimizi de Onun ışığında netleştirmek demektir.Aynı zamanda kendi kökümüz üzerinde yeniden filizlenmemiz,canlanmamız ve yeşermemiz anlamına gelmektedir.

Xani,kendi topraklarının ıssızlığında insanlığı aydınlatmaya devam ediyor….....

Nihat GÜLTEKİN
iletisim@xani-der.com

Kaynak: http://www.xani-der.com/xds/modules.php?name=Kose_Yazilari&op=viewarticle&artid=43